laat het gras maar groeien

Naar aanleiding van Bye Bye Grass – een burgerinitiatief waarbij oprichter Louis De Jaeger een warme oproep doet om het  gras te laten groeien – engageren ook wij ons voor meer biodiversiteit in de gemeente. Om dit engagement kracht bij te zetten, ondertekenden we zaterdag het Bye Bye Grass-charter, op maat van Zoersel.

van klimaatambitie naar klimaatsucces

De ondertekening van het charter is meteen de aftrap van een veelzijdige campagne met één duidelijke boodschap: laat het gras (en de bloemen, bomen en struiken) maar groeien! Op verschillende gemeentelijke locaties blazen we gazon nieuw leven in. We onderzoeken hoe we het beheer van onze publieke ruimte kunnen optimaliseren op vlak van biodiversiteit en luchtkwaliteit. Zo worden er opleidingen voorzien voor onze medewerkers van de groendienst, zodat ze kennis kunnen opdoen om de publieke ruimte ecologisch te beheren. Dit alles brengt ons weer een stap dichter om van onze gemeente een klimaatneutrale organisatie te maken tegen 2030.

laat het gras maar groeien

Maar ook u speelt een belangrijke rol in deze campagne. We nodigden Dieter Coppens, Zoerselaar en gapssioneerd natuurliefhebber uit voor een gesprek. Hij geeft ons tips om onze strakke gazon vaarwel te zeggen. Minder maaien, meer genieten …

Nu de lente weer in het land is, hebt u ongetwijfeld de reflex om uw grasmaaier en verticuteermachine van stal te halen en uw tuin weer ‘optimaal klaar’ te maken voor het nieuwe seizoen. Maar dat strakke gazonnetje vraagt heel wat tijd en inzet. Bovendien heeft de natuur niets aan gazon. Vlinders, bijen en andere insecten hebben bloemen nodig om te overleven.

Veel mensen houden van een mooi gemaaid gazon, maar zijn zich misschien niet bewust van de nadelen ervan. Dewelke zijn dat zoal?
Dieter: Inderdaad. Sinds de victoriaanse tijd was dit bij de aristocratie in de mode. Het was een waar statussymbool: Wie geld had, kon een grasmat laten onderhouden door zijn personeel, met de schaar! (lacht). Sindsdien zitten die grastapijten ingebakken in onze cultuur. Maar eigenlijk is kort gemaaide gazon bijna even waardeloos als beton. Een groene woestijn, die veel petroleum / elektriciteit nodig heeft om onderhouden te worden. Onze grasmat moet er bij liggen als een biljartveld en om dat te bekomen moet ze geverticuteerd, bespoten, bekalkt, bemest en veelvuldig gemaaid worden. Door al deze ingrepen groeit er enkel nog gras maar valt er amper leven te bespeuren in en onder die groene grasmat. Het bodemleven wordt helemaal de kop ingedrukt. Vlinders en bijen vinden er geen bloemen om hun voedsel uit te halen. Maar! We kunnen het tij keren en dat kan heel gemakkelijk. Geef een stukje terug aan de natuur… bijvoorbeeld één vierkante meter niet meer afrijden… stel je voor, de voordelen: minder maaien, meer tijd voor aperitief en er vliegt al eens een vlinder voorbij, WIN WIN! (lacht) Dat is wat we in Zoersel willen doen, een stukje van je tuin laten verruigen, teruggeven aan de natuur en tot leven laten komen. Als je een tijdje niets doet aan je gazon, merk je dat er  nieuw leven in komt. Dat is de kracht van de natuur. Als mens proberen wij dat steeds de kop in te drukken. We moeten maar eens afstappen van dat waanidee ‘strakke gazon’.

Te veel gazon wil zeggen dat insecten in jouw tuin niets kunnen komen doen. Op zich lijkt dat misschien goed nieuws, Maar insecten zijn erg belangrijk! Waarom?
Dieter: Insecten hebben niet de aaibaarheidsfactor van een eekhoorn of konijntje maar zijn de basis van de natuur. De natuur is één groot systeem waar elk diertje, hoe klein dan ook, een belangrijke functie heeft. Ze zijn een deel van de ecologische kringloop. Insecten zijn een voedingsbron voor andere dieren zoals vogels, kikkers … Die dieren zijn op hun beurt weer een voedingsbron van andere dieren, en ga zo maar door. Maar insecten zoals bijen, hommels of vlinders staan ook in voor de bestuiving van bloemen, bomen en bloesems die later groenten, vruchten en fruit worden. En laat dat nu net één van de belangrijkste voedingselementen zijn voor ons, de mens. Moesten insecten er niet meer zijn, dan zouden wij er ook niet meer zijn. Op 30 jaar tijd zijn er 75 % minder insecten door het gebruik van pesticiden, onkruidbestrijdingsmiddelen enz. Je merkt dat heel goed in de zomer. Toen wij vroeger op vakantie gingen met de auto en we stapten uit, hing heel de voorruit en de motorkamp vol insecten die tijdens het rijden tegen onze auto vlogen. Nu zie je dat bijna niet meer. Het is dus dringend tijd om daar iets aan te doen, de auto’s moeten terug vol hangen! (lacht)

De producten die gebruikt worden om onze gazon zo ‘groen’ mogelijk te houden, zijn dus geen goede oplossing?
Dieter: Neen, integendeel. In die producten zitten dingen die allesbehalve goed zijn voor de natuur. Het merendeel zijn stoffen die het ecosysteem vergiftigen. Vergiftigde insecten wil ook zeggen vergiftigde vogels. In de lente gaan we allemaal lekker sproeien om de klinkers onkruid vrij te maken. Dit alles komt uiteindelijk allemaal in de bodem, in ons grondwater en uiteindelijk ook in ons drinkwater terecht. Als je meststoffen strooit, groeit je gras sneller en moet je het ook sneller afrijden. Dat is onlogisch. Je sponsort er alleen de mestfabriek mee, maar het brengt niets bij. 

Worden we ook niet misleid door de perfect gefotoshopte beelden die we hiervan zien in folders en magazines?
Dieter: Alles wordt in stand gehouden door een ‘business’ die niets liever heeft dan dat we meststoffen, anti-mos, anti-onkruid,… kopen om onze tuin zo strak als een biljarttafel te houden. De folders van de tuincentra vallen al in de bus met een stappenplan hoe je je gazon zo groen en ‘gezond’ mogelijk te houden. En wij trappen er jaarlijks in (lacht) We rennen met zijn allen naar de winkel, strooien meststoffen en rijden dan wekelijks slaafs ons gras af. Uw gras zal misschien goed groeien maar de natuurwaarde is nihil.

Hoe korter je een gazon maait, hoe kleiner de wortels. Niet goed voor de bodem, maar ook niet voor je portemonnee.
Dieter: Natuurlijk niet. Bij de eerste hittegolf wordt je gazon helemaal dor. Maar wat blijft er dan het langst groen? De bloemetjes, klaver en andere gewassen die tussen je gras groeien. En dan gaan velen automatisch met kostbaar kraantjeswater de gazon besproeien om deze te redden…  Hoe langer het gras, hoe dieper de wortels en hoe beter het bestand is tegen de droogte. Zoals Sam Gooris ooit zong: ‘laat het gras maar groeien’, en dat probleem is ook weeral van de baan. (lacht) En weer: je hebt er minder werk mee en meer tijd om te genieten …

Onze tuin laten verruigen, hoe doe je dat nu precies ?
Dieter: Dat is eigenlijk heel simpel. We zeggen: Bye bye grass! Je moet gewoon minder doen in je tuin. We rijden wekelijks – soms om de paar dagen – ons gras af omdat het allemaal niet meer zo netjes staat. Je hoeft dat allemaal niet te doen. Laat het los, we leven in de 21ste eeuw, niet in het victoriaans tijdperk. (lacht)

Hoe beginnen we hier nu aan? Je kan kiezen! 

  • begin met minder te doen en een stuk ongemaaid te laten staan (één vierkante meter of een strook van één meter);
  • haal gras weg en zaai er een bloemenweide;
  • steek vaste planten in de grond die elk jaar opnieuw in bloei komen, je kan biologische bloembollen in de grond steken  …

Dieter geeft u hier nog meer tips om uw tuin te laten verruigen.

Je tuin duurzamer maken is dus een kwestie van minder doen? Dus hoe luier je bent in je tuin, hoe beter voor het klimaat en de biodiversiteit?
Dieter: Klopt! Je hebt veel minder werk. Bovendien bespaar je brandstof uit en is er minder lawaaihinder. Als je het gras gewoon laat groeien, komen er bloemetjes in je gras en blijft het gras groener. Als iedereen in Vlaanderen één vierkante meter laat verruigen, verdubbelen we de oppervlakte van Vlaams natuurgebied. De wereld veranderen? Begin in je eigen tuin! Een van de goedkoopste en gemakkelijkste dingen om te doen om klimaatbestendig te worden, is om alle openbare en particuliere nutteloze gazons om te vormen tot bloemenweiden, bomen, struiken of verruigd grasland.

Voor mij lijkt zo’n verruigde tuin op het eerste zicht ook wat slordig… Moet ik daar dan proberen door te kijken of het loslaten?
Dieter: Slordig is niet het juiste woord (lacht). Het ziet er natuurlijker uit  als een tuin wat leven heeft en als er wat bloemetjes instaan. Dat kan nog altijd op een strakke manier. Ik laat een stuk langer groeien en dat rijd ik één maaibreedte  langs de zijkant af, zodat het toch één strakke lijn is. Of gewoon een strook erdoor dat dan een pad vormt naar de achterkant van de tuin. Hetgeen blijft staan, daar komt leven in: bijtjes, vlinders, bloemetjes … Je tuin wordt er kleurrijker door. Twee keer per jaar maaien is dan zelfs al voldoende.

Afgevallen herfstbladeren laten liggen, is ook een goeie zaak voor de natuur. Kan je dit even toelichten?
Dieter: Ja, nog zoiets. In de herfst en de winter worden alle afgevallen blaadjes van de bomen weg geharkt. Daar waar de bladval niet voor een gevaarlijke situatie zorgt, is dat eigenlijk totaal niet nodig! Die herfstblaadjes worden verteerd door bodemdiertjes en vervolgens door je bodem opgenomen. Een gezonde bodem is eigenlijk een spons die heel wat CO2 opslaat. En dat is nu net wat we kunnen gebruiken.

Heb je nog tips voor onze inwoners om de biodiversiteit in onze tuin te vergroten?
Dieter: Als je een grote tuin hebt, is het een goed idee om er enkele bijenvriendelijke struiken of een inheemse boom in te planten. Want die nemen heel veel CO2 op en stoten zuurstof uit. Als je heel wat bloemetjes hebt in je tuin, hang dan een bijenhotel. Veel solitaire bijen, dit zijn bijen die niet in de bijenkorven bij de imkers wonen, leggen hun eitjes in de gaatjes in het bijenhotel en zorgen zo voor hun voortplanting. Plaats dit hotel in de buurt van de bloemen en je krijgt weer extra leven.

Heb je een omheining staan rond je tuin, zorg er dan voor dat er een paar kleine openingen zijn zodat egels van de ene tuin in de ander geraken…
Dieter: Als je plantgoed of bloembollen koopt, ga dan op zoek naar biologisch geteeld materiaal*. Vele zaden en plantjes worden al bewerkt met pesticiden alvorens ze verkocht worden. Dan plant je gewoon pesticidenbommen in de grond waarvan hele insectenpopulaties op termijn sterven… Vraag ernaar in de winkel. Hoe meer mensen dit vragen, hoe meer de biologische zaden en planten verkocht zullen worden en goedkoper zullen worden.

*Velt biedt u de kans om mee te doen met de samenaankoop biologische bloembollen. Hier leest u er alles over.

Als je een omheining hebt van klimop, snoei deze dan pas weer strak NA de bloeiperiode. Klimop is een zeer belangrijke stuifmeelleverancier nog laat op het jaar! De bijen zullen je eeuwig dankbaar zijn.

Sproei zeker niet tegen de buxusmot… heel wat meesjes voeden hun jongen in het voorjaar met de rupsen van deze mot… vergiftigde rupsen eten zorgt voor dode mezenjongen. En zo’n gezinsdrama wens je de vogels in je tuin (of die van je buren)toch niet toe.

Heb je zelf groene vingers?
Dieter: Ik werk heel graag in de tuin. Ik heb net nog nieuwe bomen geplant. Vorig seizoen heb ik ook een deel van mijn gazon weggedaan en enkele planten en bloemen in de plaats gezet. Het bijenhotel is elke lente volgeboekt (lacht) Mijn gazon - jawel, ik had tot enkele jaren geleden ook een strakke - laat ik al enkele jaren groeien en die blijft opmerkelijk groener. Op een spontane manier komen er meer en meer bloemen in te staan en maai ik grote stukken maar twee maal per jaar, dat is gezond voor een bloemenweide. In de herfst ga ik eens rond en tik ik eens goed tegen alle bloemen die zaad geworden zijn. Zo verspreidt het zaad van de bloemen en komen er ergens anders weer mooie dingen. Magic!

Probeer je het bewust omgaan met de natuur ook mee te geven met je kinderen?
Dieter: Daar hechten we thuis wel veel belang aan; Ik laat ze hoopvol naar de toekomst kijken, maar ik maak ze ook wel bewust van het feit dat we nu iets moeten doen.

Persoonlijk ga ik nog een stapje verder en ben ik momenteel op zoek naar een stuk grond dat ik wil bebossen. De overheid meent het eindelijk en we gaan voor de 4000 hectare bos extra tegen 2024 en 10.000 hectare extra tegen 2030. Natuurpunt, Natuur en bos, Bos +, de bosgroepen, iedereen doet zijn best maar ook wij particulieren, bedrijven die een stuk grond hebben liggen kunnen nu aanspraak maken op subsidies om deze te bebossen.

Bomen zijn het ultieme middel in de strijd tegen klimaatopwarming… dus mijn warme oproep… begin bij een vierkante meter in je tuin, ben je écht overtuigd ga dan voor meer effect en ga voor een groot stuk van je tuin. Wil je helemaal mee op de kar springen, plant een bos… meer daarover vind je op www.plantjeeigenbos.be